Berlin.html

dolar amerykański(USD): 2,8673



Ten artykuł dotyczy stolicy Niemiec. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 52°31'07″N 13°24'30″E / 52.51861, 13.40833

Berlin
Herb Berlina Flaga Berlina
Berlin
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Berlin
Burmistrz	Klaus Wowereit
Powierzchnia	891,85 km²
Położenie	52° 31' 07 '' N 13° 24' 30'' E
Wysokość	34-115 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	3 431 420(II 2009) 3 848 os./km² 4 762 480
Nr kierunkowy	030
Kod pocztowy	10001–14199
Tablice rejestracyjne	B
Podział miasta	12 dzielnic
Miasta partnerskie	Los Angeles Paryż Madryt Stambuł Moskwa Warszawa Budapeszt Bruksela Dżakarta Taszkent Meksyk Pekin Tokio Buenos Aires Praga Windhuk Londyn[1]
Położenie na mapie Niemiec Berlin
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Berlin w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego. Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.

edytuj Geografia

Mapa hydrograficzna okolic Berlina

edytuj Położenie

Berlin leży w północno-wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Sprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Sprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od granicy z Polską.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.^{potrzebne źródło}

edytuj Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi +9,1 °C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (+14,3 °C) i sierpień (+14,1 °C), a najzimniejszy jest styczeń (-1,9 °C) i luty (-1,5 °C). Dokładną statystykę zawiera poniższa tabela^[2]:

edytuj Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Lista dystryktów i dzielnic Berlina.

Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.

edytuj Miasta podberlińskie

edytuj Historia

 

Obszar dzisiejszego Berlina był zamieszkiwany już przez przedstawicieli kultury Halsztackiej a nawet wcześniejsze kultury brązu. Germanie pojawili się tam w czasie wielkiej migracji z okresu ok. XIII-XII wieku pne. Około 120 roku p.n.e. wzdłuż Szrewy musiały wędrować plemiona Cymbrów, Teutonów i Ambronów podążających następnie przez dzisiejsze Czechy i Węgry do Italii i Galii. U progu nowej ery obszar ten był zamieszkały przez plemiona zwane Varni i Semnones. Mogli stań się oni później częścią związku zwanego Alemanami. W połowie wieku VIII ne. mieszkali tam Swebowie (czyli późniejsi Szwabowie którzy przenieśli się na obszar dzisiejszej Badenii-Wirtembergii). Przemieszczali się i osiedlali się także Sasi na obszarze między Sprewą i Odrą. Następnie pojawili się tam słowiańscy Lucice. Nie wiemy czy zepchnęli oni wszystkich mieszkańców na zachód czy osiedlali się obok tych, którzy zdecydowali się nie wędrować tylko pozostać na swej ziemi. Gdy na teren dzisiejszego Berlina dotarli już wojowie Karola Wielkiego to zamieszkiwany on był przez związek plemienny określający się jako Hawelanie. W okresie następnym obszar ten ze względu na dobre połączenia rzeczne był infiltrowany przez wikingów. Wspólne działania księcia Polan oraz króla Niemiec doprowadziły do upadku wyrosłych już tam ośrodków protopaństwowych. Efektem było zaprzepaszczenie szansy na wyrośniecie trzeciego obok Czech i Polski państwa słowiańskiego w obszarze dorzecza Odry. Gdy państwo Polan okazało się zbyt słabe by przejąć pod swą kontrolę ów obszar, znalazł się on w całości pod kontrolą Książąt Rzeszy. Utworzono z początku Nordmark, czyli Marchię Północną. W okolicach 1200 roku obszar ten był już poddany pełnej kolonizacji niemieckiej głównie z Saksonii oraz terenów dzisiejszej Holandii.

Co do samego miasta (jeszcze osady) Berlina to został założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica przy ujściu rzeki Dahme do Sprewy, dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina, która według jednej z hipotez pochodzi od słowiańskiego bór i rolina^{potrzebne źródło}. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według hipotezy Reinholda Trautmanna, jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 roku nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław^[3]. Populaność zyskuje teza iż nazwa Berlin wywodzi się od słowa "berło"^{potrzebne źródło}.

W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, NRD oraz współczesnych zjednoczonych Niemiec.

Miasto Cölln, położone na wyspie na Sprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Berlin w 1737

Od 1451 Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemieckiej.

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.

Mur berliński przed zburzeniem w 1989 roku.

Reichstag nocą

Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) będącą specjalnym obszarem administrowanym przez aliantów ze statusem zbliżonym do wolnego miasta (błędem jest stwierdzenie że Berlin Zachodni należał do RFN) powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie w 1989 roku stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

edytuj Gospodarka

Potsdamer Platz

Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

edytuj Transport

Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np. szlak wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk).

Brama Brandenburska

edytuj Porty lotnicze

• Berlin Schönefeld (SXF, położony w kraju związkowym Brandenburgia), przewidziany do rozbudowy
• Berlin Tegel (TXL)
• Berlin Tempelhof (THF) - czynny do końca października 2008 roku

Zobacz też: Porty lotnicze Berlina

edytuj Autostrady

Berlin Hauptbahnhof

• Autostrada A10 (Berliner Ring) - zewnętrzna obwodnica autostradowa Berlina
• Autostrada A100 (Stadtring) - wewnętrzna obwodnica autostradowa Berlina
• Autostrada A102 - lokalna
• Autostrada A103 - lokalna
• Autostrada A104 - lokalna
• Autostrada A105 - lokalna
• Autostrada A111 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A113 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A114 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A115 - lokalna, łącznik obwodnicy A10 (AVUS)
• Autostrada A117 - lokalna

edytuj Linie i dworce kolejowe

 Osobny artykuł: Berliński węzeł kolejowy.

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

Berlin i Mur Berliński z wysokości 20 km

Dzielnice Berlina

W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

• Berlin Gesundbrunnen (otwarty 28 maja 2006)
• Berlin Hauptbahnhof (dawniej Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Stadtbahnhof, otwarty 28 maja 2006)
• Berlin-Lichtenberg
• Berlin Ostbahnhof(za czasów NRD przez pewien czas Berlin Hauptbahnhof)
• Berlin Südkreuz (dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
• Berlin Wannsee (niewielkie znaczenie ruchowe)
• Berlin-Spandau (połączenia w kierunku zachodnim)
• Berlin Zoologischer Garten (od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)

Największe dworce regionalne:

• Berlin-Charlottenburg
• Berlin Friedrichstraße
• Berlin Alexanderplatz
• Berlin Potsdamer Platz

W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.

edytuj Kultura

Na planie z 1902 w centrum Wyspa Muzeów

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą ilość zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.

Opery:

• Deutsche Oper
• Staatsoper Unter den Linden
• Komische Oper
• Neuköllner Oper

Orkiestry symfoniczne:

• Berliner Philharmoniker (dyr. muz. sir Simon Rattle)
• Deutsches Symphonie-Orchester Berlin (dyr. muz. Ingo Metzmacher)
• Staatskapelle Berlin (dyr. muz. Daniel Barenboim)
• Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin (dyr. muz. Marek Janowski)
• Konzerthausorchester Berlin (dyr. muz. Lothar Zagrosek)
• Orchester Berliner Musikfreunde (amatorska)

Zespoły muzyki dawnej:

• Akademie für Alte Musik Berlin
• Berliner Barock-Compagney

Chóry:

• Berliner Singakademie
• RIAS Kammerchor
• Philharmonischer Chor Berlin
• Rundfunkchor Berlin
• Schöneberger Sängerknaben
• Studio-Chor Berlin

Inne zespoły:

• RIAS Big Band Berlin
• Junges Kammerorchester Reinickendorf

Teatry:

• Schaubühne
• Volksbühne
• Deutsches Theater
• Berliner Ensemble
• Theater des Westens

W Berlinie od 1989 odbywa się(z przerwami w latach 2004-2005) największa na świecie impreza techno Love Parade w największej z nich brało udział ponad milion osób.

edytuj Zabytki

Pałac w dzielnicy Charlottenburg

Stara Galeria Narodowa (niem. Alte Nationalgalerie) na Wyspie Muzeów w formie świątyni rzymskiej została otwarta w 1876 i zawiera dzieła sztuki XIX wieku

• Brama Brandenburska
• Reichstag
• Mur berliński
• Berliner Dom
• Siegessäule - kolumna zwycięstwa
• Ewangelicki Kościół Pamięci cesarza Wilhelma I
• Wyspa Muzeów: Muzeum Pergamońskie (Zbiory Sztuki Starożytnej, Muzeum Azji Przedniej, Muzeum Sztuki Islamskiej), Stare Muzeum (Muzeum Egipskie i Antikensammlung), Muzeum im. Bodego, Nowe Muzeum, Stara Galeria Narodowa
• Muzeum Żydowskie
• Ratusz
• Grunewaldturm
• Pałac Charlottenburg
• Nowa Synagoga
• Zamek Bellevue

Zobacz też: Muzea berlińskie

Katedra berlińska

Unter den Linden

Reichstag

W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit".

edytuj Edukacja

W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:

• Freie Universität Berlin około 40 840 studentów,
• TFH-Berlin University of Applied Sciences około 10 200 studentów,
• Humboldt-Universität zu Berlin około 36 423 studentów,
• Technische Universität Berlin około 29 783 studentów,
• Universität der Künste Berlin.

edytuj Węzeł Wiedzy i Innowacji EIT w Berlinie

Rada Europejskiego Instytutu Technologii i Innowacji ( EIT ) ^[4] 16 grudnia 2009 wyznaczyła centra pierwszych trzech Węzłów Wiedzy i Innowacji . Uczelnie z Berlina będą brać udział w pracach Węzła Informatycznego i Klimatycznego.

Lokalizacje Węzłów :

Zrównoważona energia ^[5] Karlsruhe, Kraków, Grenoble, Eindhoven /Leuven, Barcelona, Sztokholm.

Zmiany klimatyczne ^[6] : Londyn, Zurych, Berlin, Paryż, Randstad.

Informatyka i społeczeństwo informacyjne: ^[7] Berlin, Eindhoven, Helsinki, Paryż, Sztokholm.

edytuj Miasta partnerskie

• Los Angeles, Stany Zjednoczone
• Paryż, Francja
• Madryt, Hiszpania
• Stambuł, Turcja
• Moskwa, Rosja
• Warszawa, Polska
• Budapeszt, Węgry
• Bruksela, Belgia
• Dżakarta, Indonezja
• Taszkent, Uzbekistan
• Meksyk, Meksyk
• Pekin, Chińska Republika Ludowa
• Tokio, Japonia
• Buenos Aires, Argentyna
• Praga, Czechy
• Windhuk, Namibia
• Londyn, Wielka Brytania

Kołobrzeg jest miastem partnerskim dla Berlina Pankow

edytuj Sport

Stadion Olimpijski w Berlinie

• piłka nożna - Hertha Berlin
• koszykówka - Alba Berlin
• hokej na lodzie - Eisbären Berlin

W 2001 na lekkoatletycznym stadionie Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand Prix - Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).

9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.

W Berlinie odbywa się Maraton Berliński, który ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata. W 2009 miasto gościło lekkoatletyczne mistrzostwa świata.

edytuj Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Berlin

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Berlinie

• Love Parade
• atrakcje turystyczne Berlina
• Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936
• Festiwal Filmowy w Berlinie
• Pomnik Żołnierza Polskiego i Niemieckiego Antyfaszysty

Przypisy

edytuj Linki zewnętrzne

• (niem.) Oficjalna strona Berlina
• (niem.) Berlin Stadt Panoramen (galeria zdjęć)
• (pol.) Najstarszy polskojęzyczny serwis o Berlinie
• (pol.) Berlin Wschodni - Historia i teraźniejszość
• (pol.) Galeria zdjęć

p • d • e Podział administracyjny Niemiec Kraje związkowe (Bundesländer) Badenia-Wirtembergia (Baden-Württemberg) • Bawaria (Bayern) • Berlin • Brandenburgia (Brandenburg) • Brema (Bremen) • Dolna Saksonia (Niedersachsen) • Hamburg • Hesja (Hessen) • Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) • Nadrenia-Palatynat (Rheinland-Pfalz) • Nadrenia Północna-Westfalia (Nordrhein-Westfalen) • Saara (Saarland) • Saksonia (Sachsen) • Saksonia-Anhalt (Sachsen-Anhalt) • Szlezwik-Holsztyn (Schleswig-Holstein) • Turyngia (Thüringen)